Μερικά χρόνια πριν, είδα την μικρού μήκους ταινία ντοκιμαντέρ του Δημήτρη Κουτσιαμπασάκου «Ο Ηρακλής, Ο Αχελώος και η γιαγιά μου», που αφηγείται την ιστορία της γιαγιάς του σκηνοθέτη και παράλληλα την ιστορία του τόπου κατοικίας της.

Της Όλγας Καλογήρου

Η γιαγιά ζούσε μόνη της σε ένα ορεινό χωριό της Πίνδου, το Αρματολικό. Δίπλα από το σπίτι της, κυλάει ο πανάρχαιος ποταμός Αχελώος που χωρίζει το Αρματολικό από το χωριό Μεσοχώρα. Στο σημείο αυτό χτίστηκε και το φράγμα της Μεσοχώρας, ένα από τα έργα-κλειδιά για την εκτροπή του Αχελώου. Το σπίτι της γιαγιάς, βρίσκεται στο κέντρο της επικείμενης τεχνητής λίμνης.

Ήταν η πρώτη φορά που ήρθα σε επαφή με το σχέδιο της εκτροπής του Αχελώου και με τις αντιδράσεις που αυτή έχει ξεσηκώσει στην περιοχή. Πρόκειται για ένα γιγάντιο έργο που σκοπό είχε να μεταφέρει νερό στη λεκάνη του Πηνειού, εκτρέποντας τον Αχελώο ποταμό, για να καλύψει τις αρδευτικές ανάγκες του θεσσαλικού κάμπου. Για το σκοπό αυτό, κατασκευάστηκαν, το φράγμα της Μεσοχώρας, το φράγμα της Συκιάς, η σήραγγα εκτροπής και ένα υδροηλεκτρικό εργοστάσιο παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας. Η τεχνητή λίμνη που θα δημιουργηθεί αν λειτουργήσει το φράγμα, θα βυθίσει μέσα της σχεδόν εξ ολοκλήρου τα χωριά Μεσοχώρα και Αρματολικό.

Το ίδιο καλοκαίρι είδα την καινούργια, τότε, ταινία του Δημήτρη Κουτσιαμπασάκου «Μανάβης», που επίσης γυρίστηκε στα χωριά της περιοχής αυτής, σε μια προβολή που έγινε στην πλατεία της Μεσοχώρας, παρουσία του σκηνοθέτη, όπου σύσσωμο το χωριό ήρθε να παρακολουθήσει την ταινία και πολλοί εξ αυτών να δουν και τους εαυτούς τους «πρωταγωνιστές» σε μια ταινία! Την επόμενη μέρα, ξεναγηθήκαμε από την «Αχελώος Ρούς» στο φράγμα της Μεσοχώρας και ενημερωθήκαμε αναλυτικά για το ιστορικό του έργου και για τους αγώνες των κατοίκων της περιοχής, της πολύ δυναμικής συλλογικότητας «Σύλλογος Κατακλυζομένων Μεσοχώρας» και του Δικτύου «Μεσοχώρα – Αχελώος SOS».

Μετά από όλα αυτά, μπορώ να πω πως έχω ιδιαίτερους δεσμούς με το θέμα και περίμενα με μεγάλη ανυπομονησία να δω το καινούργιο μεγάλου μήκους ντοκιμαντέρ του Δημήτρη Κουτσιαμπασάκου, «Ο Ηρακλής, Ο Αχελώος και η Μεσοχώρα».

Οι «μυημένοι» στο έργο του Κουτσιαμπασάκου νομίζω χαρήκαμε ιδιαιτέρως και σίγουρα αισθανθήκαμε οικεία όταν, ήδη από την αρχή της ταινίας, είδαμε γνώριμες φυσιογνωμίες από το «Μανάβη», αποσπάσματα από την μικρού μήκους «Ο Ηρακλής, Ο Αχελώος και η γιαγιά μου» – η γιαγιά είναι μια υπέροχη φιγούρα που έχουμε όλοι αγαπήσει! – και εξιστόρηση των προσωπικών και οικογενειακών βιωμάτων του σκηνοθέτη.

Η ταινία παραθέτει όλα τα επιστημονικά και ιστορικά στοιχεία σχετικά με την ιστορία του φράγματος της Μεσοχώρας, τη χρόνια διαμάχη για την εκτροπή του Αχελώου, διατυπώνονται με ψυχραιμία και νηφαλιότητα όλες οι πλευρές και ακούγονται όλες οι απόψεις. Νομίζω πως μόνο ο Κουτσιαμπασάκος μπορεί να κρατήσει τόσο λεπτές ισορροπίες. Είναι εκπληκτικό πως μπορεί να σε κατατοπίζει για ένα οικολογικό θέμα με όλα τα επιστημονικά και τεχνικά στοιχεία, αναφορές σε νόμους, διατάξεις και Υπουργικές αποφάσεις και ταυτόχρονα να σε συγκινεί παρουσιάζοντας τον αγώνα των ανθρώπων να σώσουν τα σπίτια που οι πρόγονοί τους «κουβάλησαν στην πλάτη τους τα υλικά για να τα χτίσουν», όπως χαρακτηριστικά λένε.

Η αγάπη του σκηνοθέτη για τον τόπο καταγωγής του είναι εμφανής σε κάθε πλάνο, αποτυπώνεται με την τρυφερότητα, την ευαισθησία και το διακριτικό χιούμορ που βρίσκουμε σε όλες τις ταινίες του. Το αρχαίο ποτάμι, ο Αχελώος, διαμορφώνει το τοπίο και χτίζει άρρηκτους δεσμούς με τους ανθρώπους. Οι κάτοικοι της περιοχής αυτή τη στιγμή βρίσκονται ουσιαστικά υπό καθεστώς ομηρίας, δεν μπορούν να κάνουν σχέδια για το μέλλον γιατί δεν ξέρουν ποιό θα είναι αυτό. Αυτή τη συνθήκη ο Κουτσιαμπασάκος την επισημαίνει χωρίς μελοδραματισμούς, λιτά και ουσιαστικά.

Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος
Ο σκηνοθέτης Δημήτρης Κουτσιαμπασάκος

Όσοι, μπαίνοντας στην αίθουσα, νομίζουν πως πρόκειται να παρακολουθήσουν ένα ντοκιμαντέρ σχετικό με το περιβάλλον, γρήγορα αντιλαμβάνονται πως πρόκειται για πολλά περισσότερα. Πρόκειται για τη σχέση των ανθρώπων με το φυσικό περιβάλλον, με την ιστορία και την παράδοσή τους. Αφορά όσους αρνούνται να ξεριζωθούν βίαια, όσους αφουγκράζονται τα στοιχεία της φύσης, όσους κουβαλάνε στο γενετικό τους κώδικα τις μνήμες των προγόνων τους. Αυτή η ταινία μας αφορά όλους.

 

 

 

Μιλήσαμε με τον Δημήτρη Κουτσιαμπασάκο και του θέσαμε ερωτήματα που μας γεννήθηκαν μετά την παρακολούθηση της ταινίας….

Ξέρουμε ότι παρακολουθείς το συγκεκριμένο θέμα εδώ και πολλά χρόνια.  Θεωρείς πως με αυτό το ντοκιμαντέρ είπες όσα ήθελες να πεις ή δεν αποκλείεις το ενδεχόμενο να επανέλθεις αν κάποια στιγμή θεωρήσεις ότι υπάρχουν νέα στοιχεία ή πράγματα που δεν ειπώθηκαν;

Ποτέ μην λες, ποτέ… Ειδικά με το φράγμα της Μεσοχώρας… Είναι ένα έργο που δεν έγινε με σύννομες διαδικασίες, απόδειξη οι έξι καταδικαστικές αποφάσεις του Συμβουλίου της Επικρατείας. Οπότε το μέλλον μπορεί να επιφυλάσσει εκπλήξεις και ανατροπές που ίσως χρειαστούν να καταγραφούν κινηματογραφικά. Ακόμη και στην περίπτωση που το έργο λειτουργήσει μπορεί και τότε να έχουμε εκπλήξεις και πολύ δυσάρεστες μάλιστα. Γιατί δεν υπάρχει ξεκάθαρη πρόβλεψη για τις επιπτώσεις που θα έχει στην περιοχή η οποία να προκύπτει από έγκυρες μελέτες. Η τελευταία πράξη αυτής της τραγωδίας, γιατί πρόκειται περί τραγωδίας, δεν έχει παιχτεί ακόμη…

Γνωρίζοντας την καταγωγή και το ιδιαίτερο δέσιμο με τον τόπο σου, αναρωτηθήκαμε: Μπήκες στον πειρασμό να κάνεις μια ταινία που θα αφορά μόνο εκείνους  που αντιδρούν στην εκτροπή του Αχελώου και στο φράγμα της Μεσοχώρας; Πόσο εύκολο ή δύσκολο ήταν για σένα να κρατήσεις μια ουδέτερη στάση και να παρουσιάσεις όλες τις απόψεις;

Στο ντοκιμαντέρ δεν κρύβω την σχέση μου με τον συγκεκριμένο τόπο ούτε το γεγονός ότι το πατρικό μου σπίτι κατακλύζεται.  Μάλιστα θεώρησα αναγκαία την κατάδειξή της με τον πλέον ειλικρινή τρόπο, έτσι ώστε ο θεατής να κατανοήσει ποιο είναι το διακύβευμα. Παίρνοντας δηλαδή το παράδειγμα ενός πατρικού σπιτιού να φανταστούμε τι γίνεται και με τα υπόλοιπα.  Γιατί πιστεύω πως μόνον έτσι τίθεται σωστά το ερώτημα σχετικά με ένα τέτοιο έργο. Αν δούμε δηλαδή όλη την γκάμα των επιπτώσεις του (στο περιβάλλον, στους ανθρώπους, στην ψυχοσύνθεσή τους, στη συλλογική και ατομική μνήμη) και τους όρους με τις οποίες αυτές έγιναν.  Σχετικά με την ουδετερότητα που ρωτάτε, στην ταινία προσπάθησα να ακουστούν όλες οι απόψεις, τόσο από την πολιτεία όσο και από τους κατοίκους της Μεσοχώρας. Αλλά, ό,τι αφορά εμένα, δεν θέλω να κρύβομαι πίσω από το δάκτυλό μου….

Ποιές είναι οι προσδοκίες σου από το συγκεκριμένο ντοκιμαντέρ, όσον αφορά στη δημοσιοποίηση του θέματος και την ευαισθητοποίηση του κοινού πάνω σε αυτό;

Οι προσδοκίες μου είναι να ευαισθητοποιηθεί η κοινή γνώμη και να συμβάλλω κι εγώ από την πλευρά μου, όσο μπορώ, στο  διάλογο τόσο πάνω στο συγκεκριμένο θέμα όσο και γενικότερα. Γιατί βλέπουμε πως μετά τον Αχελώο και τις Σκουριές έχουν πάρει σειρά η Ήπειρος, τα Άγραφα και να δούμε τι άλλο θα ακούσουμε. Τονίζω πως δεν είμαι ενάντια στην πρόοδο και στην εξέλιξη αλλά όχι με τον καταστροφικό, πρόχειρο και διεφθαρμένο τρόπο που γίνεται στην χώρα μας.

Με την επόμενη ταινία που ετοιμάζεις, επιστρέφεις στη μυθοπλασία μετά από αρκετά χρόνια.  Θα μας πεις δύο λόγια γι’αυτή την ταινία καθώς και πότε να την περιμένουμε στις αίθουσες;

Ο τίτλος είναι “Δρόμοι” και πρόκειται για ένα κοινωνικό δράμα, μια ιστορία ενηλικίωσης που εκτυλίσσεται  στη σύγχρονη Ελλάδα. Πρωταγωνιστούν οι πρωτοεμφανιζόμενοι έφηβοι ηθοποιοί Νικόλας Κίσκερ, Αλέξανδρος Λιακόπουλος και Φιλοπατήρ Μόργκας, ενώ πλαισιώνονται από τους γνωστούς ηθοποιούς Βασίλι Κουκαλάνι, Μαρλέν Καμίνσκυ και Κωστή Καλλιβρετάκη. Είναι παραγωγή του Ελληνικού Κέντρου Κινηματογράφου, ΕΡΤ και της Viewmaster Films. Περισσότερα πολύ σύντομα!

Δείτε παρακάτω το 1ο ντοκιμαντέρ, Ο Ηρακλής, ο Αχελώος και η γιαγιά μου

ΑΦΗΣΤΕ ΜΙΑ ΑΠΑΝΤΗΣΗ

Please enter your comment!
Please enter your name here

Αυτός ο ιστότοπος χρησιμοποιεί το Akismet για να μειώσει τα ανεπιθύμητα σχόλια. Μάθετε πώς υφίστανται επεξεργασία τα δεδομένα των σχολίων σας.